Beyin nasıl öğreniyor?Beynin
nasıl öğrendiği konusunda son yirmi yıl içinde ilginç gelişmeler oldu.
Beyninin her iki lobundan biri alınan hastalar üzerinde
gerçekleştirilen çalışmalar hızlı öğrenme ve hafıza eğitimi
metotlarında çığır açtı.
Bunca gelişmelere rağmen beyin, hâlâ insan vücudunun çalışması hakkında en az şey bilinen organ olma özelliğini koruyor.
Konunun
uzmanlarına göre birçok kişi beyin potansiyelinin ancak yüzde 4-8
arasındaki bir kısmını kullanıyor. Beyin gerçekleri, başarılı bir
eğitimin, insanın öncelikle kendini tanıması ve keşfetmesine; nasıl
öğrendiğini öğrenmesine bağlı olduğunu gösteriyor.
Bu gelişmeler, “Başarılı insan” kavramında da değişikliğe yol açtı. Günümüzün başarılı
insanı, beyninin her iki yarısını da etkili ve dengeli bir şekilde
kullanabilen ve gerektiğinde birinden diğerine kolaylıkla geçebilen
insan olarak değerlendiriliyor. Beyin hücreleri
arasındaki bağlantıları gelişmemiş insanlar, beyinlerine ne kadar bilgi
yığmış olurlarsa olsunlar, düşünce, muhakeme, akıl yürütme becerileri
gelişmemekte, bu yüzden de eğitilmiş sayılmamaktadır.
Beyin nasıl öğreniyor? Beynin öğrenme ile ilişkisi nedir? Şimdi bunları ele alacağız.
Hipokamp ve Etkili Öğrenme
İç
içe üç bölüm hâlinde bulunan beynimizin orta beyin bölümünde yer alan
“Hipokamp” (hippocampus) hafızanın merkezi durumundadır. Bu merkez,
beynin yazıcısı gibi faaliyet gösterir.
Beynin yazıcısını kendi isteğimizle çalıştırıp, istediğimiz bilgileri kaydedebilir miyiz?
Hipokamp
bölgesi bilgilerin kalıcı hafızaya geçip, geçmeyeceğine karar veren
merkezdir. Çeşitli şekillerle bize ulaşan bilgiler, verdiğimiz önem
derecesine göre beyne kaydolmaktadır. Merak ve ilgi duymadığımız,
önemsemediğimiz; kısacası duyguların hareketlenmediği olaylarda gelen
bilgiler düşük frekanslı elektrik sinyalleri şeklindedir. Sonuçta,
zayıf sinaptik bağlar oluşur ve beyin hardiskine (korteks) kayıt işlemi
gerçekleşmez. Çünkü böyle durumlarda alıcılar (duygular) harekete
geçmemektedir. Duyguların uyandığı olaylarda ise hipokamp
hareketlenmekte ve kortekse kayıt işlemi tamamlanmaktadır.
Dış
beyin kısmını teşkil eden korteks, beynin düşünen, konuşan, yazan, yeni
buluşlar yapan, merak eden, plân yapan, öğrenmenin, zekanın ve
hafızanın oluştuğu bölüm olup, sınırsız bir kapasiteye sahip
görünmektedir.
Üzerindeki
görme, duyma ve diğer algılama merkezleriyle ve dış dünyayla sürekli
iletişim halinde bulunur. Bu kapasiteyi nöronlar arasında kurulan
ilişkiler sağlamaktadır. Merak ve ilgi eksenli bilgiler, duyguları
uyandıran olaylar olduğundan, orta beyindeki hipokamp, giriş vizesi
vermekte, bilgiler beyin korteksi üzerine kaydedilmektedir.

İstatistikler,
bir toplumda ancak yüzde 7-10’luk öğrenci kesiminin her şeye karşı
meraklı olduğunu gösteriyor. Bunlar ek bir motivasyona ihtiyaç duymadan
ilgi ve meraklarının yüksekliği sebebiyle öğrenmeyi her ortamda
başarırlar. Bu durumda eğitimde temel kaygı ve hedef, yüzde 90’lık
büyük çoğunluğun nasıl motive edileceği üzerinde düğümlenmektedir. Bu
yüzden aktif ve doğru eğitim modelleri, öğretmenin iyi ders verme ve
iyi ders anlatmasından farklı bir durum ortaya koymakta; “iyi motive
etme ve merak ve ilgi uyandırmayı” öne çıkarmaktadır.

Bu yüzden
de “Merak ilmin hocasıdır” denilmiştir. İnsanlar, yalnızca öğrenmeyi
isterlerse öğrenirler. Kendilerini, merak ve ilgilerini beslerlerse
geliştirebilirler. Enerji ve güçlerinin kaynağı kendileridir. Bir
bilgiyi bilinçli olarak istemeyen ve bulduğunu da bilinçli olarak
özümsemeyen ve kullanmayan kişi aslında öğrenmeyi başaramamış demektir.

Beyin Loplarının Öğrenmedeki Yeri
Birçok
test sonucunda, beynin sol lobunun, konuşma, matematiksel işlemler,
diziler, sayılar ve analiz gibi konularda çok üstün olduğu, mantıklı ve
doğrusal çalıştığı tespit edildi.
Araştırma
sonuçları beynin sağ lobunda, ritim, hayal kurma, renkler, boyut,
hacim, müzik gibi fonksiyonların yapıldığını ortaya koymaktadır. Beynin
sol tarafı bilgiyi mantıklı ve doğrusal olarak işlemekte, sağ lop ise
artistik tarafı oluşturmakta, detaydan çok resmin bütünüyle
ilgilenmekte ve bilgiyi şekil ve hayal gücüyle işlemektedir.
Sağ
lobun duygular, inanma ve hayallerin etkisinde olduğu ve fotoğrafik,
yani bütünsel öğrendiği ortaya çıktı. Bu yüzden bilgiyi sıra ile
işleyen sol lobun aksine, sağ lobun öğrenmede çok daha hızlı ve etkili
olduğu anlaşıldı. Ayrıca, insanın mucitlik ve üretkenlik kısmı sağ lop
fonksiyonları arasında yer almaktadır.
KİTAP OKUMAK BEYNİ GELİŞTİREN EN ÖNEMLİ FAALİYETTİR
Kitap
okurken genelde her iki lop birlikte koordineli bir şekilde çalışmak
zorunda kaldığından kitap okumak beyin loplarının dengeli gelişiminde
en faydalı faaliyetlerdendir. Sol lopça takip edilen ve kavranan sözel
kavramlar, sağ lopla tasvir edilir, şekil, imge ve yeni düşüncelere
dönüştürülür, canlandırılır. Halbuki, televizyon izleme sağ lobu
genelde pasif durumda bırakmaktadır. Bu yüzden de beyin gelişimine
olumlu bir katkı sağlamamaktadır.
İnsanların
yüzünü kolayca hatırlarken, ismini hatırlamada zorlanışımız sağ lobun
öğrenmede sol lopdan ne derece etkin olduğunu gösterir. “Bin defa
duymaktansa bir defa görmek yeğdir” Çin atasözü de bu gerçeğe parmak
basmaktadır. “Hafıza şekillerle, temsillerle çalışır ve bilgiyi
resimlerle işler” şeklinde ifade edilen hafıza gerçeği aslında, sağ
lobun şekil, resim, hareket ve boyuta duyarlılığı; hayallerin ve
üretici düşüncenin merkezi olması vesilesiyle öğrenmede olağanüstü etki
ve fonksiyona işaret etmektedir.
Bazı
insanlar okuduğu, gördüğü ve duyduğu bilgileri kolayca ve hemen
hatırlıyorlar. Bunlar fotoğrafik hafızaya sahip insanlardır. Fotoğrafik
hafızaya sahip insanlar üzerinde yıllar süren bilimsel araştırmalar
yapılmıştır. Bunların en önemli özellikleri beynin her iki lop
fonksiyonlarını birlikte ve dengeli olarak kullanmalarıdır.