SPOR SAKATLIKLARI VE ÖNLENMESİ

Bir sporcu gerek antrenman gerekse maç sırasında her zaman için sakatlanma riski taşır.

Spor sakatlığı: Spora katılım sırasında ortaya çıkan ve;

- sporcu aktivitesinin düzeyinde ve dozunda düşmeye sebep olan
- tıbbi tedavi veya öneriye gerek doğuran,
- olumsuz sosyal ve ekonomik etkileri bulunan bir durumdur.

Sporcularda sakatlanmaların % 90 – 95 i ekstremitelerde % 5 i ise vücudun diğer kısımları olan baş, boyun, göğüs ve karın bölgesinde görülür.

EKSTREMİTELER

ÜST EKSTREMİTELER ALT EKSTREMİTELER
- OMUZ
- KOL
- DİRSEK
- ÖN KOL
- EL BİLEĞİ
- EL
- KALÇA
- UYLUK
- DİZ
- BACAK
- AYAK BİLEĞİ
- AYAK

Ekstremitelerde şu dokular vardır.

1- Kemikler

Üst ekstremitede : Kürek (scapula), köprücük (clavicula) kol (humerus) ön kol (radius) 8 adet el bileği kemiği, el tarak el parmak kemikleri bulunur.

Alt ekstremitede : Leğen(pelvis), uyluk (femur) bacak (tibia-fibula) 7 adet ayak bileği kemiği, ayak tarak kemikleri, parmak kemikleri bulunur.

2- Eklemler

Eklem, iki veya daha fazla kemiğin bitişme yerleri olarak tanımlanır. Oynar, yarı oynar oynamaz olmak üzere üç türlü eklem vardır. Oynar eklemlerin çevresinde fibröz kapsül bunun dışında bağlar, eklemin içinde sinovya , sinovya sıvısı, menisküs gibi bazı fibröz yapılı dokular vardır. Kemiklerin eklem yüzeyleri kıkırdak dokusundan oluşmuştur.

Menisküs diz eklemi içinde iç ve dış olmak üzere iki adet bulunan eklem yüzeylerinin uygunluğunu sağlayan yastık görevi gören fibröz kıkırdak oluşumlardır.

Diz ekleminde iç yan bağ, dış yan bağ ve çapraz bağların ayak bileğinde ise iç yan bağ ve dış yan bağın önemi çok büyüktür.


- Kaslar : (adaleler)
4- Kirişler (tendonlar)
5- Damar ve sinirler

Spor sakatlıklarında en önemli etken % 60 –65 travmalar diğeri ise % 30- 35 aşırı kullanımdır. Sakatlıkların % 60 - 70 maç sırasında % 30 – 40 ise antrenman sırasında oluşmaktadır.



Spor sakatlıkların önlenebilmesi veya en aza indirilebilmesi için;





1- Spora başlayacak her sporcu tam bir sağlık kontrolünden geçirilmeli ve seçtiği spor dalı için vücut yapısının uygunluğu araştırılmalıdır. Ayrıca sporcularında, belirli zamanlarda tıbbi kontrollerin yapılması gerekir. Vücutlarında diş çürüğü bademcik iltihabı sinüzit gibi enfeksiyon odakları varsa bunlar hemen tedavi edilerek ortadan kaldırılmalı, veya olan bozukluklar (burunda deviasyon) hemen düzeltilmelidir.
2- Antrenmanın yeterli ve uygun yapılması gerekir. Antrenman spora katılımda, travmaya dönüşebilecek zorlanmalara karşı sporcunun hazırlıklı olmasını sağlayarak sakatlanma riskini en aza indirmesi için temel bir olgudur. Sporcunun gittikçe şiddetlenen antrenmanlarla maçlarda karşılaşabileceği maksimum zorlanmalar uyum göstermesi söz konusudur. Ancak ortaya çıkan çelişkili durumlar sakatlanmalara neden olmaktadır. O halde sporcu fiziksel güç uyumu öğelerine sahip olmalı ve sporcu gerekli fiziksel güç uyumu düzeyine gelmeden ağır antrenmanlara katılması maç oynaması engellenmelidir.

Çok ve uygun bir şekilde yapılan antrenmanlarla hem başarı oranı yükselir hem de sakatlanma ihtimali azalır. Isınma ve soğuma yeterli bir şekilde yapılmalıdır. Örneğin 10 dakika genel ısınma hareketleri 10 dakika izometrik germe yapılmalıdır. Soğumada amaç kas sertliğini önlemek içindir. Bunun için antrenman bitiminde 5-10 dakika joggin ile esneklik hareketleri yapılamadır. Ayrıca ağırlık çalışmaları da bilinçli bir şekilde yapılmalıdır.
3- ekipman ve tesis : Top ayakkabı gibi spor malzemeleri iyi ve uygun olmalı çeşitli





koruyucular kullanılmalıdır. Gerek antrenman gerekse maç yapılan sahaların zeminleri spor yapmaya elverişli olmalıdır.
4- Antrenörlerin kendi dallarında olduğu kadar spor sakatlanmaları ve ilk yardın konusunda yeterince eğitim almaları sağlanmalıdır.
5- Eklemlerinde stabilite yetersizliği olan sporcular , eklem bandajı eklem koruyucusu apereyler kullanmalıdır.
6- Sakatlık tam geçmeden antrenmana başlanmamalı veya uygun dozda antrenman verilmeli, maç oynatılmamalıdır.
7- Tekniğe ve kurallara uygun oyun oynamaya teşvik edilmelidirler.
8- Her türlü sakatlığa gereken ilgi gösterilmelidir.


SPOR SAKATLIKLARININ OLUŞUMU




1. İÇ ETKENLER : Oyuncuya ait olan bireysel etkenlerdir. % 40 gibi bir oran içerir.

3 grupta incelenir.

a. vücut yapısı ile ilgili olanlar : sporcunun anatomik ve fizyolojik yapısı ile ilgili bozukluklar ve farklılıklar vücut yapısı ile ilgili bireysel etkenler olarak spor yaralanmalarının oluşumuna sebep olurlar. Bunlar nelerdir?

1- Alt ve üst ekstremite ile omurga kemikleri anomalileri: Düz tabanlık (pes planus) çukur ayak (pes kavus) ekstremiteler arası uzunluk farkı gibi durumlar yanlış yürüme ve koşma mekaniği oluşumu sonucu sakatlığa sebep olurlar. Femur kemiğinin boyun eğriliği açısından az veya çok olması lordoz skalyoz sakralizasyon gibi omurga anomalileri, bel kalça ve kasık ağrıları, diz ekleminin içe dışa ve arkaya açılması. O bacak ve X bacak deformiteleri yükün alt ekstremitelerdeki eşit dağılımı bozacağından erken sakatlanmalara örneğin meniküs yaralanmasına sebep olur. Kifoz (kamburluk) omuz ekleminin etkinliğini azaltır.
2- Eklem stabilitesi bozuklukları: Diz ayak bileği ve omuz eklemi bağlarının gevşekliği ve zayıflığı eklem kapsüllerinin gevşekliği ekleme komşu adalelerin zayıflığı gibi durumlar sakatlanmaya zemin hazırlar, sakatlanmaları kolaylaştırır.


3- Vücut enfeksiyon odaklarının bulunması : Bademcik ve boğaz iltihabı sinüzit diş çürüğü kronik apandisit üriner ve üreme sistemi enfeksiyonları hepatit bağırsakta parazit bulunması gibi durumların bulunması.