SAYFA 205



1) Latifi, tezkiresini oluştururken Osmanlı ülkesinde yetişen bilgili, güzel söz söyleyen veya başka bir ülkede doğup Türk şairleri yoluna giden şairleri tezkiresine almıştır. Tezkiresine aldığı şairlerin meziyetlerinin ve üstünlük sebeplerinin neler olduğunu, hayat hikayelerini, eserlerini, eserlerinin özgün olup olmadığını araştırmıştır.



2) Latifi’ye göre şiir, edebi açıdan üstün, edebi zevke hitap eden, özgün buluşlarla zenginleştirilmiş, edebi sanatlar bakımından da iyi işlenmiş olmalıdır.

Şair de bilgili, güzeli ve çirkini ayırt edebilen, kültürlü, şiir üzerine bilgisi iyi olan, zarif bir insan olmalıdır.

Latifi’nin bu düşünceleri şiire ve şaire edebi açıdan bir yaklaşım olduğu için bu düşüncelere katılmamak mümkün değildir.



3) Ahmedi hakkındaki en kapsamlı yargı; “Şiiri ehliyetine, gazelleri marifetine göre değildir.” yargısıdır.

Latifi bu yargıyı verirken ilk olarak Ahmedi’nin hangi bilim dallarında bilgili olduğundan, yazdığı eserlerinin şiir meclisinde itibar görmemesi dolayısıyla Şeyhi ile münasebetinden ve eserlerinden verdiği örneklerden sonra sonuca olaşmıştır.



4) Latifi, tezkiresini Ahmedi’yi övmek veya yermek için yazmamıştır. Sadece, Ahmedi’yi edebi bakımdan tarafsız bir değerlendirme yaptığını gösterir.



5) Ahmedi-Sivas-Murat Han Gazi devri-Batınî ilimlerde bilgilidir (Geometri, tıp…-Şiirlerinde güzellik yoktur. Edebi yönü zayıftır-Şiirlerinin beğenilmesi, Şeyhi’nin onun adına bir kaside yazması-Şiir üstünlük, estetik ve edebi açıdan eşsiz olmalıdır-Divan’ından, İskendername’den örnekler vermiştir-Şiir ehliyetine, gazelleri marifetine göre değildir.



6.a) Şairlerin hayatı – Şairlerin ilmi yönü – Şairlerin edebi yönü – Devrin sanat anlayışı – Eserlerden örnekler



b) Tezkirelerin ve edebiyat tarihinin devrin sanat anlayışını, şairlerin hayatını, ilmi ve edebi yönlerini incelemeleri ve eserlerinden örnek vermeleri bakımından aralarında benzerlik vardır. Tezkireler için, döneminin edebiyat tarihleri olduğu söylenebilir.



SAYFA 206

7.a) Alınan paragraf tezkirede Ahmedi’nin anlatıldığı kısmın ilk paragrafından bir bölümdür.



b) Alınan paragrafta günümüz Türkçesine göre bazı ses değişimlerinin olduğu görülmektedir.

.beg : bey

.di : de-

.it : et-

.ol : o

Bunun dışında Arapça ve Farsça sözcüklerin kullanıldığı, düz yazı dilinin de sade olduğu görülmektedir.



Tezkire, Latifi’nin bilgili ve kültürlü, şiir sahasında edebi kültürü ve zevki olan birisi olduğunu göstermektedir.



9) Okuduğumuz ve beğendiğimiz şairlere yer verirdik.



SAYFA 210



1) Evliya Çelebi, rüyasında Hz. Peyagmber’i görmüş, “Şefaat Ya Resulullah” yerine “Seyahat Ya Resulullah” deyince yollara düşmüştür.



2) Evliya Çelebi şöyle bir yöntem izlemiştir:

-Ulaşılmak istenen yere gidiş için yapılanlar

-Ulaşılan yerin dış görünümünün tanıtımı

-Ulaşılan yerin tarihi ile ilgili bilgi verilmesi

-Ulaşılan yerde dikkati çeken mekanların tanıtımı

-Ulaşılan yerdeki insanların tanıtımı

-Dönüş yolculuğunda görülen yerlerin anlatılması

-En sonunda eve ve ev halkına ulaşma



3) (Bu sorunun cevabını metni okuyarak yapabiliriz.)



4.a) Bazı sözcüklerde ses değişimlerinin olduğu görülmektedir. Bunun dışında son derece sade bir dil kullanılmıştır. Ayrıca yerel ağız özellikleri de (Erzurum ağzı) yansıtılmıştır.

.Kandan : nereden

.Anda : onda, orada

yigirmi : yirmi

.tokuz : dokuz



b) şita: kış

kân: maden ocağı; bir şeyin kaynağı

müşebbek: şebeke haline sokulmuş olan, ağ ve kafes gibi örülmüş olan

vefret: çokluk, bolluk

badıncan: patlıcan

vasi’atü’l aktar: tarafları, yanları geniş olan

rahisatü’l es’ar: yiyeceği, içeceği ucuz

efvah-ı nas: halkın ağzı, lisanı

darb-ı mesel: atasözü

berf: kar

zalûm: çok zalim olan

sâkin: oturan, ikamet eden



5) En ünlü gezginimizdir. – Eserinde sade bir dil kullanmıştır. – Anlatımı içten, sıcak, biraz da abartılıdır. – Seyahatname’si türünün en önemli eseridir.



SAYFA 213



1) İnsan: Nakış – Küçük alem – Şehir – Bitki – Melek - Hayvan



2) Şekle göre insan, hayvan ile melek arasında yer almaktadır. Bunlardan herhangi birisine dahil olmak insanın kendi elindedir.



3) Hipokrat “İnsanlık nedir?” sorusuna “Yüksek mevkide iken tevazu göstermek, fakir olduğu halde cömertlik etmek ve başa kakmadan iyilikte bulunmaktır.” diye cevap vermiştir.

Bu tanıma katılmamak mümkün değildir.



4) Katip Çelebi, şekildeki gibi sıralama yapsaydı; önce soyut bir kavram olan “insanlık”tan başlayacak, insanın varlık olarak ne gibi ayrıcalıklarının olduğu belirterek “insanın imtiyaz”ını belirleyecek buradan “insan”ı varlık olarak ele almış olacaktı. En sonunda da “insanın üstünlüğü”nün sebeplerini açıklayacaktı. Bu sıralama soyuttan somuta doğru bir gidişi göstermektedir.



5) Ruh, akıl, öfke, dimağ gibi soyut kavramları vali (ruh), vezir (akıl), münafık vezir (öğüt), hazinedar (dimağ) gibi somut kavramlar kullanarak somutlaştırmıştır. Bunun sebebi anlatılanların zihinde daha iyi canlanmasını sağlamaktır.



6) Yazar, düşüncelerini ispat etmek için pek çok benzetmenin yanı sıra, ayetlerden ve Hipokrat’tan örnekler vermiştir. Bunları kullanmasının nedeni de anlatılanların zihinde daha iyi canlanmasını sağlamaktır.



7) İnsan: İnsan küçük alemdir ve büyük alemde ne varsa onda vardır.

İnsanın Üstünlüğü: İnsan, ruh ve beden bakımından bütün hayvanlardan üstündür.

İnsanın İmtiyazı: İnsan, insan olmakla kainatın en üstün yaratığı olmuşsa da bu şarta bağlıdır, insan bu şarta riayet etmekle insandır, bu da ilim ve sağlam ameldir.

İnsanlık: İnsana mahsus olan zati faziletlerin bütünüdür.



İnsanın melek gibi olabileceği gibi, hayvan gibi de olabileceği yönündeki tespitidir.



9) Günümüzde yaşasaydı “insan” kavramıyla ilgili olarak yaptığı tespitlere dünyanın değişen ve gelişen bir o kadar da insan için zararlı hale gelen yapısının etkisini de dahil ederek değerlendirmelerde bulunurdu.



SAYFA 215



Tarih

Sade Nesir: Ziyafet-i Sultan Ahmed Han, Serdari-i Mehmed Paşa, Koçi Bey Risalesi.

Sanatkarane Nesir: Hamse



Seyahat

Sade Nesir: Seyahatname

Sanatkarane Nesir: (Boş bırakılacak)



Tezkire

Sade Nesir: Latifi

Sanatkarane Nesir: (Boş bırakılacak)



İlmi Eser

Sade Nesir: Tuhfetü’l-ahyar

Sanatkarane Nesir: (Boş bırakılacak)



Dini Eser

Sade Nesir: (Boş bırakılacak)

Sanatkarane Nesir: Dürretü’t Tac



Mektup

Sade Nesir: Şikayetname

Sanatkarane Nesir: (Boş bırakılacak)



2) Nergisi’nin Hamse’sinde seci daha yoğundur. Çünkü Nergisi anlatımdan çok sanat göstermeyi amaçlamıştır. Bu nedenle anlam ikinci plana itilmiş, ahenk ön plana çıkmıştır.



3) Örnekleme Amacıyla Yazılanlar: Seyahatname-Latifi Tezkiresi-Serdari-i Mehmed Paşa-Koçi Bey Risalesi-Tuhfetü’l ahyar-Naima Tarihi



Öğretmek ve Sanat Yapmak Amacıyla Yazılanlar: Şikayetname-Durretü’t Tac-Hamse



4) Sade Nesir: Cümleler kısa ve açıktır. Bilgi vermek ve bir düşünceyi ifade etmek amacıyla yazılır. Dini, tasavvufi, tarihi, kültürel, ilmi ve edebi konularda yazılmıştır.



Sanatkarane Nesir: Arapça ve Farsça sözcükler boldur. Seci boldur. Amaç sanat yapmaktır. Bazı tarih, ahlak eserleri bu nesir türüyle kaleme alınmıştır.



SAYFA 216



Ölçme ve Değerlendirme

1-E

2-C

3-B

4-A

5-D

6-D Y Y D Y Y

7-seci – antoloji – gezi yazısı – Evliya Çelebi – mektup



SAYFA 217



3. Ünite Ölçme ve Değerlendirme

1-E

2-C

3-A

4-E

5-D

6-E

7-Okuyana yol göstersin, mutluluk versin diye eserine Kutadgu Bilig (Mutluluk Veren Bilgi) adını vermiştir.



8-sehl-i mümteni – imge (mazmun)



9-Aşk = Şarap

Tekke = Meyhane

Aşık = Sarhoş

Mürid = Saki



10-Evliya Çelebi = Seyahatname

Katip Çelebi = Cihannüma

Seydi Ali Reis = Mirat’ül Memalik

Yunus Emre = Risalet-ün Nushiyye